اسد الله معطوفى
924
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
« لطفعلى خان كتول نيز در راس قشون طايفهاى خويش شركت نمود . اما نامبرده به ضرب گلوله توپ ( در حين نبرد ) جانبهجان آفرين سپرد » . 32 پسر آقا خان دوم يعنى على محمد خان كتول ( مفاخر الملك - سالار معزز ) يكى از شخصيتهاى بسيار برجسته ، متنفذ ، ضد مشروطه و در واقع بنيانگذار علىآباد فعلى بود . وى بخش اعظم ايل تحت امرش نخست در پيچكمحله و سپس در كمال غريب مىزيستند . نامبرده قصر بزرگى ساخت كه داراى اصطبل بزرگ و ديوانخانه بود . بعلاوه همين قصر مدتى تلگرافخانه ميان راهى بين شهر استراباد و كميسيون گنبد قابوس هم به حساب مىآمد . 33 پس از مرگ وى آقا خان سوم پسرش هم صاحب جاه و جلالى شد . منطقه كتول در عهد وى يكى از بلوكهاى بزرگ استراباد بود . ملكونف در سال 1860 م ( 1277 ه . ق ) درباره بلوكات استراباد مىنويسد : « استراباد داراى 6 بلوك است ، استراباد رستاق ، سدن رستاق ، انزان ، كتول ، فندرسك ، شاهكوه و ساور . بلوك كتول در شرق شهر استراباد ، همسايه تراكمه و مسافت آن 7 فرسخ است . در ناحيه يزوك كتول معادن سرب و مس ، در كلاريز كتول سرب و آهن و در دهنه سرخ كتول معادن آهن و ذغالسنگ وجود دارند » . 34 در سالهاى اخير هم وجود دو معدن ذغالسنگ در غلامسوخته و جوزك منطقه بالاچلى تائيد شده است . گزارشگرى يكسال قبل از ملكونف ، به سال 1276 ه در يادداشتهاى خود بنام « كتابچه بياض خانوار و انفاس مملكت استراباد » درباره بلوك كتول مىنويسد : « اين بلوك 859 خانوار ، 4124 نفر نفوس ، 13 دهات ، 7 مزرعه ، مرد زندار 859 نفر ، زن شوهردار 917 نفر ، مرد بىزن 348 نفر و زن بىشوهر 199 نفر هستند » . 35 بيست سال بعد يعنى در سال 1296 ه در « كتابچه نفوس » ديگرى كه هماكنون متن دستنويس آن به شماره 4330 در كتابخانه ملك موجود است ، استراباد و بلوك كتول را چنين معرفى نموده است : « بلوكات استراباد شامل انزان ، سدن رستاق ، استراباد رستاق ، ساور ، شاهكوه ، دهات ملك ، فندرسك و بلوك كتول مىشود . بلوك كتول 3467 نفر جمعيت و اين دهات را دارد : علامن ، الازمن ، نوده ، جنگلده ، پيچكمحله ، خاركلا ، سروكلا ، مزرعه ، حاجىآباد ، الوستان ، قوش كرپى و كردآباد » . 36 نام كتول از اواخر دوره ناصر الدين شاه يعنى حدود سال 1310 ه بتدريج به علىآباد كتول تغيير يافت . علت آن هم بدانجهت بود كه على محمد خان كتول معروف به